(Русский) Жер?йы? — к?ркем мекенім / http://akjunis.kz/

22245

?стіміздегі жылды? 14-15 ?ырк?йегінде Бейбітшілік ж?не Келісім сарайында композитор Т?леген М?хамеджановты? а?ын ?адыр Мырзалиевті? либреттосына жаз?ан «Жер?йы?» рок-операсыны? т?сауы кесілген еді. Б?л спектакль б?гінгі «Астана-опера» театрыны? Бас директоры ?ызметіне та?айындал?ан композиторды? б?дан бірнеше жылдар б?рын – д?лірек айтса?, 1978 жылы жаз?ан туындысы.

Авторды? шы?армашылы? жобасына ?оз?ау сал?ан «Дос М??асан» ансамблі еді. ?ткен ?асырды? 70-жылдары ке?естік ?ата? идеологиялы? шектеуге ?арамай, батыстан там-т?мдап, сыналап енген рок-музыка ке?ес жастарыны? да ?лкен ?ызы?ушылы?ын оятты. Оны д?ст?рлі классикалы? жанрмен ?штастыру, с?зсіз, сахна ?нері ?шін жа?алы? болатын. ?сіресе 1970 жылы жазылып, батыс ?лемінде ??былыс бол?ан а?ылшын композиторы Эндрю Ллойд Уэббер мен Тим Райсты? «Иисус Христос – суперзвезда» (Jesus Christ Superstar) рок-операсы б?л жанрды? ?ркендеуіне ерекше ?сер етті. Б?л ??былыс ?аза? ке?ес композиторларыны? жа?а буын ?кілдеріне де ой салып, рок-опера жанрында бірнеше туындыларды д?ниеге ?келді. ?аза? композиторларыны? ішінен осы жанр?а ал?аш?ыларды? бірі болып ?алам тербеген де Т?леген М?хамеджанов болатын.
Біз сахнада самайын а? шалса да бойларынан жасты? жігері тайма?ан ?аза? эстрадасыны? корифейлері «Дос М??асанды» к?реміз. Заманыны? а?ызына айнал?ан эстрадалы? топ спектакльге ?зіндік ре?к, ?згеше бояу, ?айталанбас ?н берген. Б?гінгі жастар?а арнал?ан ?ойылымды заманы рок музыкасыны? ыр?а?ымен д?рілдей ?ткен а?а ?рпа? ?кілдеріні? орындауынан, ?аза? эстрадасында?ы баста?ан рок жанрын ?здеріне орындатуды ж?н к?рген д?ст?р жал?асты?ын к?реміз. ?рине, музыкалы? аранжировка мен оны орындау?а б?гінгі заманауи ?н беретін жа?а шешімдермен келген.
555Спектакль к?ркем безендірілген. О?и?а жартылай д??гелете ?ойыл?ан з?улім балбал тастар ?орша?ан сахна ала??айында ?теді. К?шпенді ?аза?ты? ат т?я?ы жеткен жері – атамекенін к?рсетер ?лкен к?лемде т?р?ызыл?ан балбал тастардан т?зілген композициялы? ??рылым ?серлі к?ріністер береді. Экран ар?ылы музыкалы? партитурадан бастау алатын бейне к?ріністер ?з ретімен жіті та?далып, бейнелі ?сем суреттер ар?ылы о?и?а желісіні? ?ыр-сырын аша т?скен. О?и?а желісінде халы? басынан ?ткен небір з?лматтар мен т?рлі тарихи о?и?алар тізбегі видеок?ріністер ар?ылы к?рерменні? к?з алдында экраннан асы?пай баяндалады. Жары? партитурасы о?и?а орнында?ы музыкалы? б?ліктерді? к??іл-к?йін ашатын т?рлі-т?сті ?аны? бояулармен музыка тіліне сай ?ндестік таба ал?ан.
Театр б?л ?ойылым?а Санкт-Петербургтен келген шы?армашылы? топты ша?ыр?ан екен. Олар – белгілі опера режиссері Юрий Александров ж?не суретші Вячеслав Окуневті? тандемі. Авторды? негізгі ой-идеясын сахнада ашып к?рсету ?оюшы режиссер мен суретшіні? иы?ына т?сетіні белгілі. Б?л жауапты ж?мысты спектакльді жасаушы топ жо?ары к?сіби де?гейде орындап шы?ты. К?рермен бір са?ат он бес минутты? ?ойылым барысында шаршамай, спектакльді басынан ая?ына дейін бір деммен тамашалайды.
Сахна т?ріндегі ?лкен экраннан ?зіліссіз ауысып отыратын бейнеарт к?ріністерді жаса?ан Виктория Золотникова шы?арманы? музыкалы? партитурасында?ы негізгі ой-идеямен на?-на? салыстырып, спектакльді? к?ркемдік келбетін ?сіріп, т?тасты?ын мазм?нды? т?р?ыда байыта т?скен. Заманауи со??ы технологиялы? жетістіктерге с?йене отырып сахна ке?істігін ?рекет ала?ына айналдыру, жары? пен декорациялы? безендіруде сахналы? к?ріністерді к?зді? жауын алатындай етіп бейне таспалар ар?ылы беруі спектакльді жо?ары технологиялы? туынды ретінде к?рсетеді.
333Сахнада жастар ?атысатын немесе ?з?зіл мен оны? тобыры ?рекет ететін сахналарда ?ткір ыр?а?ты, ?ат?ыл, агрессивті музыка басым болуымен бірге, музыкалы? таби?атыны? негізі кантилена?а ??рыл?ан музыкалы? б?ліктер де жо? емес. Б?л басты кейіпкерлер – Асан ?ай?ыны?, Марияны? ж?не Дударды? вокалды партияларында кездеседі. Сахналы? к?ріністегі желісі айтыс-тартыспен ?тетін, «бас-басына би бол?ан…» жаугершілік заманда?ы ?аза?ты? ?ш ж?зіні? хандары мен батырларыны? партиялары термелеп айтатын речетативке, жо?ары эмоциялы? ?ызу?андылы?пен орындау?а бейім жар?ынша?ты интонациялармен сипаттал?ан. ?з?зілді? вокалды? партиясында на?ыз рок-музыканы? ыр?а?ты? ж?не интонациялы? элементтері аны? к?рінеді.
Вокалды? партиялар?а та?дал?ан ?аза?станды? ?нші, актер, бишілерден ??рал?ан орындаушылар ??рамы шы?армада ?здеріне ж?ктелген міндеттеріне жауаптылы?пен келген. Спектакльді? негізгі желісіне м?рынды? та?ып жетелегендей алып ж?ретін дала абызы, ?аза?ты ?ой ?стіне бозтор?ай ж?мырт?ала?ан заманда ?асиетті мекен болатын жер?йы?ына жеткізуге ?мтыл?ан Асан ?ай?ыны? партиясын – ?нші Н?рлан ?нербаев сомдады. Жас ?нші Светлана Васинаны? – Мария партиясы мен эстрада ?ншісі Бауыржан Исаевты? Дударымен бірге сахнада с?йіскен екі жасты? танымал бол?ан «Дударай» ?ні мен бас?а да вокалды? номерлерді толымды орындауын к?рермен ?ызу ?арсы алды. Осы кейіпкерлерді балеттік кейпінде орында?ан М?дина Басбаева (Мария) мен Р?стем Сейітбеков (Дудар) болды. Негізгі кейіпкерлерге ?ара?анда екі жасты? пластикалы? т?р?ыда?ы іс ?рекеті сахнада басымыра? шы?ыпты. Екеуді? ішкі жан сезімдері мен психологиялы? к?йініш-с?йіністерін сахнада к?рсетуде балеттік ж?п белсенді к?рінді.
333Рок-операда ?ш ж?зді? хандары мен батырларын астаналы? драма театрларыны? актерлері Ж?нібек М?саев, Жан?алдыбек Т?ленбаев, Бекжан К?рібаевтар сомдады. Музыкалы? спектакльде драма актерлерін ойнату, оларды? ?н айтуы б?рын б?лектеніп т?ратын жанрлар арасында?ы шекті? жо?алуына алып келе жат?анды?ын к?рсетеді. ?асырлар ?ойнауынан сауыт-саймандары, ?ару-жара?тары мен сойыл-шо?парларын сайлап шы??ан бабаларды? ?р?айсысыны? ал?а тарт?ан ?з шынды?ы бар. Б?ріні? де арманы – елі мен жері аман-есен болып, т?уелсіздік пен бейітшілікке ?ол жеткізу. Драмалы? актерлерде ойын ?рнегі ?зге балет бишілері мен опера, эстрада ?ншілерінен ?згешелігін оларды? сахнада?ы с?з бен іс-?имылды біріктіре ойнауынан к?руге болады. ?згелерден б?лектенетін б?л орындауды? ?н айту м?нерінде классикалы? вокалды естімегенімізбен, жалпы тарих ?ойнауынан келген кейіпкерлерге т?н д?ст?рді? ізі, халы?ты? бояу-бедерді? басымды?ын аны? к?рдік. Б?л актерлер бір тектес ?ш ж?зді? жаугершілік заманда?ы атысып, тартыс?ан ?кілдерін к?рсетсе, жас актер Бауыржан Н?рымбетов орында?ан ?з?зіл есте ?аларлы?тай болып, спектакль ?н бойында дараланады. Адамзатты д?рыс жолдан тайдыру?а аз?ырушы, адалды?тан жаза бас?андарды? ?рбіріні? ?ателігінен ?зіне к?ш алатын, сол ?ара ниетін іске асыру ?шін неше т?рлі ?ит?р?ы ?рекетке баратын ?з?зіл партиясы актер ?иялы мен шеберлігі ?шін таптырмайтын ?рі сын боларлы? р?лдерден. Б?л р?лде орындаушы ?зіні? вокалды? м?мкіндігімен, бойында?ы ?штал?ан пластикалы? іс-?имылымен ж?не образды? актер ?иялы мен шы?армашылы?ына берер азы?ын орнымен пайдаланып образды толымды к?рсете ал?анды?ыны? ку?сі болды?.
111Сонымен бірге музыкалы? спектакльді? пластикалы? с?йемелдеуіне к?пшілік ?атысатын сахналар?а Астана ?аласыны? «Наз», «Терра» би театрлары, Теміртау ?аласыны? «Брэйк-Данс» тобы тартылыпты. Спектакльді? басынан ая?ына дейін сахнаны т?ра?ты ?рекет орнына айналдыр?ан б?л би топтарыны? билері ?ойылым к?ркін келтіргені с?зсіз. Классикадан бастап заманауи модерн ?лгісіндегі т?рлі пластикалы? би ?имылдары спектакльде ?зіндік ?рнек тауып, кейіпкерлерді? вокалды? ж?не жекеленген ?н, дуэттері мен ансамбльдік, аспапты? орындал?ан музыкалы? б?ліктеріне к?рік берген. Хореограф Ирина Вторникованы? би номерлері, сахна ке?істігіндегі ж?рген актерлер мен бишілерді? пластикалы? шешімдері т?ра?ты ?рекет ?стінде к?рінеді.
Б?л шы?арманы? д?л ?азір сахнадан к?рсетілуіні? бірнеше себебі бар. Шы?арма идеясы бірт?тас ел болу, сол іргелі елді? темір?азы?ы болар жер?йы?ын іздеген Асан ?ай?ыны? басты арманыны? б?гінгі т?уелсіз ?аза?станны? бас ?аласы болып Сарыар?а т?сінен Астана ?аласыны? та?далынуы ар?ылы орындалуы. Хал?ына ?оныс болар жайлы мекен, ш?райлы жер іздеп сонау к?не д?уір ?ойнауынан шы??ан Абызды? ХХІ ?асыр?а дейінгі уа?ыт аралы?ын ?амты?ан сапары с?з болады. Б?л жерде Асан ?ай?ыны? арман тілегі мен болмыс-бітімін Елбасыны? т?уелсіз ?аза?станды ??ру жолында?ы жасап жат?ан ж?мыстарымен тікелей байланыстыру бар екендігін к?реміз. Отыз жылдан аса уа?ыт б?рын жазыл?ан шы?арма б?гінгі к?нні?, Т?уелсіз ?аза?станны? арман тілегі, тыныс-тіршілігімен ?ндеседі.
Екіншіден, шы?армада о?и?а а?ыз бен тарихи та?ырып т???иы?ына тере?деп шектелмей, лирикалы? махаббат желісіне, к?п ?лтты мемлекетті? бейбітшілік ар?ылы арманда?ан биіктерден к?рінуге ба?ыт ?стан?ан ?адамын к?рсету ?шін халы?тар арасында?ы досты?ты жырлайтын Дудар мен Марияны? арасында?ы махаббаты ?лкен желі болып берілген.
?шіншіден, Елбасыны? елімізді? болаша?ын баянды етіп бекіте т?суде, биік трибуналардан жастар м?селесіне т?ра?ты назар аударып келе жат?аны белгілі. Осындай ?зекті та?ырыптар?а ?оз?ау сал?ан б?л ?ойылым елімізді? болаша?ы мен зор ?міт к?тетін жас аудитория?а арнал?ан.
Жа?а ?ойылым ?аза? театрыны? б?гінгі та?да?ы заманауи ?ойылым жасау жолында?ы кезекті ауыз толтырып айтарлы? жобаларыны? бірі. Идеялы?, та?ырыпты? жа?ынан б?л спектакль к?рермендерді? ?р алуан тобына, астаналы?тар мен ?ала ?она?тарыны? назарына ?ялмай ?сыну?а т?рарлы?. М?ндай д?ние т?ра?ты т?рде репертуарда болып к?рермендерге к?рсетілуі керек.
Композитор Т.М?хамеджановты? рок-операсы бас ?ала Астана – барша ?аза? хал?ы арманда?ан «Жер?йы?» екенін к?рсетеді. Атына заты сай келетін ?аламызды? биік м?ртебесі барша ?аза?ты? абыройы болса, сол биік де?гейді ?стап т?ру?а жо?ары к?сібилікпен жасалынар ?нер туындылары да ?зіндік ма?ызды ?рі мазм?нды р?л ат?арады. Асан ?ай?ы абызды? хал?ы ?шін тыным таппай іздеген ?асиетті мекені – Жер?йы?ты? киелі мекенге айналып беделі артып, мерейі ?стем болуына осындай ?нер шы?армасыны? да ?осары к?п болма?.

Аманкелді М??АН

«А?ж?ніс-Астана» журналы

 

Генеральный спонсор

Спонсоры и партнеры