Көптен күткен тұсаукесер

Б?гін «Астана Опера» сахнасында ?лы Итальян композиторы Джузеппе Вердиді? «Аида» операсыны? т?саукесері болды. ?лемдік опера ?неріні? жауhары ?атарына жататын композиторды? б?л ?лкен операсында о?ан лайы? алып ?рі ау?ымды жаппай к?ріністер де, салтанатты шеру де, аса к?рнекті мерекелік марш, балет, ірі хорлы? к?ріністер, м?нді ансамбльдер – б?рі бар.

«Астана Операда?ы» премьера?а келген халы?ты? да к??іл-к?йі осындай салтанатты. О?ан ерекше ?уат беріп т?р?ан, есіктен аттап кіргеннен ?орша?ан театрды? ?сем с?улеті, да??азалы пішіні. Осы театрды? ашылуында Елбасымыз Н?рс?лтан Назарбаев: «Театр т?р?ызатын ел, ?асырлар ар?ылы болаша?ына к?з тігеді», – деген еді. Соны? бір ай?а?ы Дж. Вердиді? «Аида» операсы. ХІХ ?асырды? 70-ші жылдары ?мірге келген б?л рухани д?ние б?кіл ?лемні? ата?ты театрларында ?ойыл?ан ж?не ?лі к?нге дейін ?з ма?ызын жойма?ан.

Шы?арма Суэц каналыны? ашылу салтанатына Мысырды? ?лтты? на?ышы мен а?ызыны? желісін са?тай отырып, опера жазу?а тапсырыс берген Египет ?кіметіні? ?сынысы бойынша жазыл?ан. Сценарийді? авторы Мысыр т?р?ыны, француз, танымал мысыртанушысы Франсуа Огюст Фердинан Мариетт еді. Ол папирустарда?ы к?не жазулардан сыр іздеп ж?ріп, Мысыр пер?ауындарыны? Эфиопия елімен арасында?ы ?за??а созыл?ан шай?асы туралы а?ыз табады. Кейіннен а?ызды? желісін ал?аш ?а?аз?а т?сірген француз либреттисті К. дю Локль болса, поэзия тілінде итальянша с?йлеткен – А. Гисланцони. А?ыз?а к??ілі ау?ан Джузеппе Верди осыдан кейін Мысыр тарихы мен ?неріне ??ны?а т?сті. Е? ал?аш 1871 жылы 24 желто?санда Каир театрында ?з шымылды?ын аш?ан «Аида», жеті аптадан со? Миланда?ы ?йгілі «Ла Скала» сахнасында авторды? жетекшілігімен ?ойылды. Сол т?ста?ы «Аиданы?» б?кіл к?рерменді тамсандырып, та?дай ?а?тыр?аны соншалы?, оны? ?неріне т?нті бол?андар Джузеппе Вердиді сахна?а 32 рет ша?ыр?ан екен.

Ата?ты театр La Scala мен «Астана Опера» бірігіп, міне б?гін осы операны? т?сауын бізді? Елордамызда ?ткізді. Операны? ?оюшы режиссеры – режиссер, сценарист, екі д?ркін Оскар сыйлы?ыны? иегері Франко Дзеффирелли. Музыкалы? жетекші ж?не дирижер – Кери-Линн Уилсон (А?Ш). Ол ?лемдік опера ж?не оркестрлеріні? т?ра?ты ша?ырылатын дирижеры. Басты р?лдерді орында?ан опера ?неріні? танымалы ?ншілері: сопрано – Кристин Льюис (А?Ш), Мариин театрыны? ?ншісі, меццо-сопрано – Екатерина Губанова ж?не Итальянды? ?ншілер, тенор – Вальтер Фраккаро, баритон – Лука Сальси.

Сахна пердесі ашыла, сонау Мысыр жеріне ?асырлар асып келгендей сезінесі?. Мемфистегі пер?ауын сарайында?ы та? залы, к?кпен тірескен колонналар, алып м?сіндер, аста-т?к байлы? б?рі алапат к?штен, биліктен хабар бергендей ?сер ?алдырады. Ал, осыдан жарты ?асыр б?рын таныс?ан Дж. Вердиді? «Аида» операсын мен ал?аш ты?да?андай, ерекше ?сер алдым. ?алай ?ана адам баласы музыка тілімен бір патшалы?ты? айбындылы?ы мен за??арлы?ын, Отаныны? т?уелсіздігіне деген талпынысын, ерлік пен махаббатты, з?лымды? пен ?атулы?ты, ащы шиеленістерге толы жеке драманы сондай к??ілге ?онымды етіп жырлай білген!?

«Аида» операсы трагедиялы? шешімді таза, шынайы махаббат пен те?сіздік, ?анаушылы?, озбырлы??а деген ?шпенділікті к?рсететін гумманистік шы?арма. Сырт пішіні жар?ыра?ан салтанатты ?ойылым бол?анымен, операда?ы басты кейіпкерлерді? бейнесі музыка ар?ылы ?те тере? психологиялы? бапта келтірілген. Опера ?те сезімтал, лирикалы, ?уезді. Тіпті «?уезшіл»атал?ан ?лы Вердиді? шы?армашылы?ында да осы операны? орны ерекше. Мысылы: Аида мен Радаместі? ашы? с?улелі етіп суреттелген со??ы дуэті ж?ректі елжіретер керемет н?зік ?уенмен оркестрде пианиссимомен а?ырын ?шеді (кейіпкерлерді? ?мірі секілді). Б?л ?лкен операда кездеспейтін ?асиет. Сонымен, б?л операда Вердиді? шы?армашылы?ына т?н екі жол синтезделген: ?лкен ерлік опера («Дон Карлос») ж?не лиро-психологиялы? опера («Луиза Миллер», «Травиата»).

Операны? ?р к?рінісі ас?а? рухпен айшы?талады. Т?пкілігі Итальян музыкасы бол?анымен, композиторды? шы?ыс сипатта?ы музыкасы да к??іл тербетеді. Ніл жа?асында?ы айлы т?н (3 б?лімні? басы) сахнасында?ы керемет оркестрлік шешім – сурдиналан?ан скрипкаларды? аясында?ы флейта, альттар пиццикатосы, виолончельдер флажолеті; немесе бірінші б?лімдегі абыздарды? киелі биінде кездесетін ішекті аспаптарды? аясында?ы ?ш флейтаны? ?уені – б?рін бізді? театр оркестрі ?те к?сіби де?гейде орындады.

«Аидада» Верди бірінші к?ріністегі Радаместі? «Аяулы Аида» романсынан бас?а, ескі итальян операсында?ы номерлік ??рылымнан бас тарт?ан. Барлы? опера ірі драмалы? к?ріністерден т?рады. Операны? ?р ?рекеті серпінді, ?арбалысты дамиды. Екі шиеленісті бастау – Аиданы? таза, жар?ын бейнесі мен ?атал абыздар, ?ыз?анша?, патша ?ызы – Амнерис, ерж?рек Радамес – ?р бейне ?те ?серлі ?зіндік лейтта?ырыппен суреттелген. Екі аралы? шиеленіс операны? ал?аш?ы нотасынан басталып, со?ына дейін ?рбиді. Трагедиялы? шешімді болса да, опера ая?тал?анда ол махаббат пен ?ділеттікті? гимні секілді сезінесі?.

?р орындаушы: ?сем ?нді, биік к?сіби де?гейлі итальян ?ншілері, Кристин Льюис пен Марина Пруденская, Артур Каипкулов пен Барсег Туманян, Меир Бейнешов пен Жамила Жар?ымбаева, театр хоры мен балеті, оркестрі – б?рі ?лкен шабытпен, шынайы ниетімен к?пшілікті? к??ілінен шы?ты ж?не ?оюшы режиссер, костюмдер бойынша суретші, декорация дайындаушы суреткерлерді? дарыны к?не Мысырлы? рухты ?айта туындатты.

Эфиопиялы? к?? Аида мен Мысыр ?скеріні? ?олбасшысы Радаместі? арасында?ы жалынды махаббаты, Аиданы? ?кесі т?т?ында?ы Эфиопия патшасы Аманасро, Мысыр абыздарыны? ?атулы ж?зі, Амнеристі? ?ибадатханада?ы к??іренісі, тірідей жерленген Аида мен Радамес – б?рі-б?рі жан-ж?регі?ді еліте ж?неледі. Музыкасы к??іл тербетеді. ?уезділігі, ай?ындылы?ы, ?айталанбас болмысымен баурап ал?ан ??діретті саз Джузеппе Верди талантыны? алдында бас идірді.

К?пшілікті «Астана Операны?» сахнада?ы техникалы? м?мкіншіліктері та? ?алдырды ж?не ?з Отанымыз?а ма?танатындай ?уат берді. Мысалы со??ы сахналы? к?ріністе берілген ?осал?ы сахна: ?стінде Радаместі? жаны ?шін д??а о?ы?ан Амнерис орналас?ан Изида ?ибадатханасы, ал астында – ?ашы?ты? ??ша?ында жер бетімен ?оштасып, аспан?а ?мтыл?ан Радамес пен Аида. М?ндай ?осал?ы к?ріністі бір сахнада орналастыру м?мкіншілігі ?лемдік театрларда ?те аз.

Осы т?р?ыда театрды? б?гінгі та?да?ы алдына ?ой?ан саясаты туралы да айтып кеткен ж?н болар. К?п адамдар «неге сонша шы?ын шы?арып, опералы? театр?а жан-жа?тан ?ртістерді ша?ырамыз», – деген сауалдар ?ояды. Бізді? ?аза? жеріне опералы? ?нерді? келгеніне 80 жыл болды. Оны? тарихы 1934 жылы ал?аш?ы ?ойылымы бол?ан Е. Брусиловскийді? «?ыз Жібек» операсынан басталады. Міне содан бері Алматыда?ы Абай атында?ы опера ж?не балет театрында ?анша опера мен балеттер ?зіні? сахналы? ?мірін к?рді. Дегенмен, к?пшілік ?ауым опералы? театр?а, ?лемдік музыка ?неріні? жауhарларын к?ріп, ты?дау?а еш асы?пайтын. ?азір, «Астана Операда?ы» ?ойылымдар?а уа?ытында, ертерек ойластырмаса?, билет сатып алу ?иын. ?йткені театр сахнасына ?лемге танымал орындаушылар, ?оюшы режиссерлар ша?ырылады. Б?л бірнеше т?р?ыдан жа?сы: алыс жол?а шы?ып, танымал ?нші, бишілерді? ?неріне т?нті бола алмайтын к?рермендерге м?мкіншілік ту?ызады; осы орындаушылар мен танымал ?оюшы режиссерлар ?зімізді? ?нер ?айраткерлерімізді т?рбиелейді; ата?ты ?нші, бишілермен бірге ?нер к?рсететін ?жымдар – оркестр, хор, кордебалет ?зіні? к?сіби де?гейін ?сіреді; ?аза?станды? б??ара (оны? ішінде мектеп о?ушылары, студенттер де бар) ?лкен ?нерге бейімделіп, м?дениетіміз жо?арыланады.

Міне б?гін де аса к?рнекті, ?шекейі патшалар сарайына сай «Астана Операсында» ?демі киінген к?рермендер ерекше к??ілмен ?нерді? шы?ы –опера, оны? ішінде ?лемді тербеген Джузеппе Вердиді? «Аидасын» с?йсінуге тамаша м?мкіндік алды. Ал, ?ойылымны? жо?ары де?гейде бол?аныны? ай?а?ы – к?пшілікті ая?тарынан тік т?р?ыздырып, ?ол со?тыруы. Жан-жа?тан «браво», «жарайсы?дар», – деген с?здер естіліп жатты. Шынында да, жарайсы?дар «Астана Опера» ?жымы. Сіздер ба?ындырар биіктер м?нымен шектелмейтіні аны?. Астана ?нер орталы?ы, рухани ??ндылы?ты? алтын ді?гегі болатынына сіздерді? е?бектері?із ку?гер.

Тойжан Егінбаева, ?аза? ?лтты? ?нер университетіні? профессоры

19.11.2014 жыл

Генеральный спонсор

Спонсоры и партнеры